Sosyal fobinin bir tedavi yöntemi de aşagıdaki kasıtlı hata uygulama listesidir.
1. Birinin önünde diliniz sürçsün.
2. Bir şey için ödeme yaparken, yanlış miktarda para verin.
3. Başkalarının önündeyken bir şeyi düşürün (örneğin, çatal, bozuk para, gözlüğünüz).
4. Menüde olmayan bir şey ısmarlayın.
5. Birisini yanlış adla selamlayın.
6. Halen bulunduğunuz ya da çok yakın bir bölgedeki bir dükkana, ofise vs. giden yolu sorun.
7. Bir şey için ödeme yaparken, ellerinizi titretin.
8. Bir giyim mağazasında, deneme kabinine izin verilenden fazla elbise alın.
9. Ayakkabı mağazasındaki satıcıya, ayak numaranızı yanlış bildirin.
10. Giysinizin bir kısmı yanlış dursun, örneğin marka etiketi görünsün, gömleğin eteği çıksın, çoraplar birbirinden farklı olsun, elbiseler birbiriyle uyumlu olmasın, pantolon fermuarı açık kalsın (eğer gerçekten cesursanız!).
11. Gittiğiniz mağazada satılmadığı apaçık bir malı isteyin.
12. Müşteri olduğu çok belirgin birine mağazada çalışıp çalışmadığını sorun.
13. Bilgi almak veya yön bulmak amacıyla sorun ve sonra cevabı tekrarlamasını isteyin.
14. Birisine soru yöneltin, bunu yaparken ya kekeleyin veya olağan olmayan bir aksan ya da ton kullanın.
15. Sigara içilebilir bölümde olmanıza rağmen, birisinden sigara içmemesini talep edin.
16. Bir randevuya kasten geç gidin.
17. Yanınıza yeterli para, çek defteri veya kredi kartı almadan, bir şey satın almayı deneyin.
18. Bir mağazada alışveriş yapın ve yanlış kredi kartı verin.
19. Karşı cins tuvaletine yaklaşın ve girecekmiş gibi davranın.
20. Başkalarının duyacağı kadar yüksek sesle mırıldanın veya şarkı söyleyin.
21. Bir şey sipariş verin ve en az iki kez fikir değiştirin.
22. Karşıdaki odada bulunan birine, oradakilerin duyacağı kadar yüksek tonda bir şey söyleyin ya da selam verin.
23. Bir odaya uygun olmayan şekilde girin (kapıyı çekmek gerekirken itin, veya tersi), kilitli bir kapıya yüklenin, kapının menteşeli kısmını açmaya çalışın, vs.
24. Normalde almaya utanacağınız bir şey satın alın.
25. Trafiğin akışının tersine yürüyün, aniden durun veya alışveriş merkezinde yürürken bir şekilde dikkati üzerinizde toplayın.
26. Halka açık rehbere adınızı koydurun.
27. Bir şeye toslayın.
28. Mağaza çalışanına, bir şey kaybettiğinizi ve onu bulup bulmadığını sorun.
29. Bir bebeğin cinsini ana-babasına yanlış bildirin.
8 Eylül 2008 Pazartesi
Sosyal Fobi Nedir?
Utanç verici bir duruma düşmekten, eleştirilmekten, reddedilmekten, beğenilmemekten, onaylanmayacak bir davranışta bulunmaktan, alay edilmekten, rezil olmaktan, olumsuz olarak değerlendirilmekten duyulan korkuya “sosyal fobi” denir. Anksiyete yani kaygı bozukluklarından biridir ve “sosyal kaygı bozukluğu” olarak da isimlendirilir.
Sosyal fobinin temelinde “onaylanmama korkusu” vardır ve "başkaları ne der?" sorusu arttıkça sosyal fobiye yatkınlık da artar. Bu nedenle sosyal fobinin temel özelliği başka insanların bulunduğu ortamlarda “aşırı heyecan duymak”tır.
Belirtileri
A-Fizyolojik Belirtiler: Yüz kızarması, ses titremesi, ağız kuruması, kalp çarpıntısı, nefes kesilmesi, ellerde titreme, terleme ve nefes darlığı, titreme.
B-Zihinsel Belirtiler: Güçsüzüm, konuşamayacağım, tutulup kalacağım, yetersizim, çirkinim, herkes bana bakıyor, herkes beni eleştiriyor, küçük düşebilirim, çok rahat davranmalıyım, kusursuz görünmeliyim, kimseyi gücendirmemeliyim, beğenilmiyorum, sevilmeye layık değilim, mükemmel olmalıyım, asla hata yapmamalıyım, kaygılı olduğumu belli etmemeliyim, herkesin beğenisini kazanmalıyım vb.
C-Davranışsal Belirtiler: Korkulan ortama girmeme, hayallere dalma, konuyu değiştirme, korkulan ortamı terk etme, göz temasından kaçınma, ilgisiz şeyler düşünme, alkol kullanma vb.
Ortamda başka kişi veya kişiler, özellikle de yabancı kişiler, sosyal fobi hastasının şiddetli bir kaygı, sıkıntı, huzursuzluk ve utangaçlık duymasına yol açar. Bu durumda yukarıdaki belirtilerin bir kısmını veya tamamını görülebilir.
Aile üyeleri arasında ve kendi evlerinde rahat olsalar da, sosyal fobili kişilerin en büyük korkusu, topluluk önünde konuşmak ve yemek yemektir. Pek çok sosyal fobili kişi, devlet dairesine veya bankaya gidip rutin işlerini yaptıramazlar. Okulda sosyal fobili öğrenci için, soru sorulduğunda kalkıp cevap vermesi, öğretmen için ise ders anlatmak büyük bir işkencedir. Makam mevki sahibi kişilerin karşısında zorlanırlar ve konuşamazlar. Bazıları telefonla bile konuşamaz. Hatta ağır vakaların biletçiden otobüs bileti almaya, sokağa çıkmaya veya bakkala gitmeye bile tahammülleri yoktur. Sonunda kendilerini eve hapsederler, okulda başarısız olurlar, iş hayatları sona erer. Ayrıca karşı cinsle konuşmak da sosyal fobili kişiler için çok zordur ve bu yüzden sosyal fobili kişiler arasında bekarlık oranı yüksektir. Cinsel yaşam, eğitim ve iş başarıları, hayatta gösterdikleri performans genelde düşüktür. Öte yandan radyo ve televizyonda sunuculuk yapan ve başarılı olan çok sayıda iyileşmiş sosyal fobili hasta olduğunu da belirtmeliyim.
Sosyal fobili kişiler, kendiyle konuşanı işitmezden gelme, gözünü kaçırma, hastalanma, sosyal etkinliklere katılmayı reddetme gibi kaçınma davranışları geliştirirler.
DSM 4'e Göre Tanı
A. Sosyal ortamlarda yada performans gerektiren durumlarda veya tanımadık insanlar önünde ortaya çıkan belirgin ve inatçı korku. Kişi aşağılanmasına veya utanmasına neden olacak biçimde davranacağından yada kaygı belirtileri göstereceğinden korkar.
B. Korkulan toplumsal durumla karşılaşma hemen her zaman kaygı doğurur, bu da duruma bağlı ya da durumsal olarak yatkınlık gösterilen bir panik atağı biçimini alabilir.
C. Kişi,korkusunun aşırı yada anlamsız olduğunu bilir.
D. Korkulan toplumsal ya da bir eylemin gerçekleştirildiği durumlardan kaçınılır ya da yoğun kaygı yada sıkıntıyla bunlara katlanılır.
E. 18 yaşının altındakilerde süresi en az 6 aydır.
F. Korku ya da kaçınma bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir ilaç, tedavi için kullanılan bir ilaç) ya da genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir ve başka bir mental bozuklukla daha iyi açıklanmaz.
G. Genel tıbbi bir durum ya da başka bir mental bozukluk varsa bile A tanı ölçütünde sözü edilen korku bununla ilişkisizdir.
Kimlerde Görülür?
Sosyal fobinin tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu bilmeme ve bozukluğu kişiliklerinin bir parçası olarak görme anlayışından dolayı, belirtiler başladıktan 15 - 20 yıl sonra doktora başvururlar. Sosyal fobi, genellikle ergenlik yıllarında ( 13 - 24 yaşları arasında ) başlar. 25 yaşından sonra başlayan sosyal fobi vakası çok nadirdir. Kadınlarda 1.5 - 2 kat daha fazla görülür. Ama sosyal fobi yüzünden doktora başvuranlar daha çok erkeklerdir.
Sosyal Fobi Tipleri
1-Performans Tipi: Toplulukta konuşma, sınıfta sesli okuma, sorulara cevap verme vb. performans gerektiren durumlarda görülen tiptir.
2-Etkileşimsel Tip: Sohbete katılma, konuşma, parti gibi etkinliklerine katılma vb. başkalarıyla etkileşim halinde olmayı gerektiren durumlarda görülen tiptir.
3-Yaygınlaşmış Tip: Yukarıdaki tiplerin karışımının kronikleşmiş halidir. Depresyon ve alkolizmle birlikte sık görülür.
Nedenleri
Bir çocuğun içinde "sen değersizsin, dövülecek bir nesnesin, sevilmeye layık değilsin" mesajının yer etmesi için, ezilmesi, dövülmesi veya aşağılanıp küçük görülmesi gerekir. Korku merkezli bir disiplin anlayışı ile yetiştirilen, alay edilen ve kendisini ezilmiş hisseden kişi, insanlarla iletişim kurarken rahat davranmakta zorlanır ve çekingen bir kimliğe bürünebilir. Bu nedenle, ebeveynlerin aşırı disiplinli olması ve ailenin işbirliğinden uzak tutumlarının olması en önemli sosyal fobi nedenleri arasındadır. Yakın akrabaları arasında sosyal fobili kişi olanların, bu hastalığa yakalanma riski olmayanlara göre biraz daha yüksektir. Genellikle kendine güven duymayan, utangaç, çekingen, reddedilmeye çok duyarlı kişilerde sık görülür. Araştırıldığında, beyin faaliyetlerinde bir bozukluk olduğu görülür.
Sosyal Fobi Beraberinde Görülebilecek Diğer Psikiyatrik Durumlar
*Panik bozukluğu,
*Depresif bozukluklar,
*Alkol-madde kullanım bozuklukları,
*Obsesif kompulsif bozukluk,
*Somatoform bozukluklar,
*Çekingen kişilik bozukluğu.
Tedavi
Sosyal fobi günümüzde oldukça iyi tedavi edilen bir hastalıktır. Sosyal fobinin tedavisinde ki silahlarımız şunlardır:
1-İlaç Tedavisi: Günümüzde sosyal fobi tedavisinde oldukça etkili olan, bağımlılık yapmayan, uyku-sersemlik gibi yan etkilere yol açmayan ve kalıcı düzelme sağlayabilen birtakım ilaçlar vardır. İyi bir ilaç tedavisiyle kimi zaman psikoterapiye dahi gerek kalmadan kişi dertlerinden kurtulmaktadır.
2-Psikoterapi: Sosyal fobi tedavisinde oldukça etkilidir. Sosyal fobiklerde genellikle “bilişsel-davranışçı terapi” denilen psikoterapi yöntemi uygulanmaktadır. “Korkulan duruma kademeli olarak maruz bırakma tekniği” uygulanır. Kaygı duyguların ve kaygıya karşı bedensel tepkileri tanıma, kaygı doğuran durumlardaki zihniyeti ortaya koyma, başa çıkma stratejileri geliştirme, self - değerlendirme ve self – pekiştirme, kendi kendini eğitme ve gerçekçi beklentiler geliştirme gibi bilişsel teknikler ve model olma, üstüne gitme, rol oynama, gevşeme eğitimi ve pekiştirme gibi davranışçı teknikler kullanılır. Ayrıca sosyal etkileşimi başlatma, sohbet başlatma ve sürdürme, girişkenlik eğitimi ve sürekli pratik yapma gibi sosyal beceri eğitimleri uygulanır. Girişimciliği ödüllendirme / kaygıyı söndürme stratejileri, ebeveynin duygusal ve kaygılı tepkilerini değerlendirme, iletişim ve problem çözme ve ebeveyn eğitimi gibi aile tedavileri de faydalıdır.
3-Hipnoterapi
4-Gevşeme Egzersizleri
5-Grup Terapisi: Akran desteğini oluşturma, model olma, pekiştirici fırsatlar, kaynakları paylaşma ve yardım etme davranışları gibi grup terapisi teknikleri kullanılır.
ÇEKİNGEN KİŞİLİK BOZUKLUĞU
Sosyal fobiyle aynı kategoridedir. Sosyal becerilerde yetersizlik inancı, kendine güven eksikliği, düşük özsaygı, kabul göreceğinden emin olmadıkça sosyal ilişkiye girmekten kaçınma gibi belirtileri içerir.
Son olarak sosyal fobili kişilere tavsiyem; korkularınızı kabullenin. Korktuğunuz için kendinizi asla suçlamayın ama aynı zamanda cesur olun. Unutmayın, cesaret korkusuzluk değil, korkuya rağmen korkulan şeyin üzerine gidebilme gücüdür.
Sosyal fobinin temelinde “onaylanmama korkusu” vardır ve "başkaları ne der?" sorusu arttıkça sosyal fobiye yatkınlık da artar. Bu nedenle sosyal fobinin temel özelliği başka insanların bulunduğu ortamlarda “aşırı heyecan duymak”tır.
Belirtileri
A-Fizyolojik Belirtiler: Yüz kızarması, ses titremesi, ağız kuruması, kalp çarpıntısı, nefes kesilmesi, ellerde titreme, terleme ve nefes darlığı, titreme.
B-Zihinsel Belirtiler: Güçsüzüm, konuşamayacağım, tutulup kalacağım, yetersizim, çirkinim, herkes bana bakıyor, herkes beni eleştiriyor, küçük düşebilirim, çok rahat davranmalıyım, kusursuz görünmeliyim, kimseyi gücendirmemeliyim, beğenilmiyorum, sevilmeye layık değilim, mükemmel olmalıyım, asla hata yapmamalıyım, kaygılı olduğumu belli etmemeliyim, herkesin beğenisini kazanmalıyım vb.
C-Davranışsal Belirtiler: Korkulan ortama girmeme, hayallere dalma, konuyu değiştirme, korkulan ortamı terk etme, göz temasından kaçınma, ilgisiz şeyler düşünme, alkol kullanma vb.
Ortamda başka kişi veya kişiler, özellikle de yabancı kişiler, sosyal fobi hastasının şiddetli bir kaygı, sıkıntı, huzursuzluk ve utangaçlık duymasına yol açar. Bu durumda yukarıdaki belirtilerin bir kısmını veya tamamını görülebilir.
Aile üyeleri arasında ve kendi evlerinde rahat olsalar da, sosyal fobili kişilerin en büyük korkusu, topluluk önünde konuşmak ve yemek yemektir. Pek çok sosyal fobili kişi, devlet dairesine veya bankaya gidip rutin işlerini yaptıramazlar. Okulda sosyal fobili öğrenci için, soru sorulduğunda kalkıp cevap vermesi, öğretmen için ise ders anlatmak büyük bir işkencedir. Makam mevki sahibi kişilerin karşısında zorlanırlar ve konuşamazlar. Bazıları telefonla bile konuşamaz. Hatta ağır vakaların biletçiden otobüs bileti almaya, sokağa çıkmaya veya bakkala gitmeye bile tahammülleri yoktur. Sonunda kendilerini eve hapsederler, okulda başarısız olurlar, iş hayatları sona erer. Ayrıca karşı cinsle konuşmak da sosyal fobili kişiler için çok zordur ve bu yüzden sosyal fobili kişiler arasında bekarlık oranı yüksektir. Cinsel yaşam, eğitim ve iş başarıları, hayatta gösterdikleri performans genelde düşüktür. Öte yandan radyo ve televizyonda sunuculuk yapan ve başarılı olan çok sayıda iyileşmiş sosyal fobili hasta olduğunu da belirtmeliyim.
Sosyal fobili kişiler, kendiyle konuşanı işitmezden gelme, gözünü kaçırma, hastalanma, sosyal etkinliklere katılmayı reddetme gibi kaçınma davranışları geliştirirler.
DSM 4'e Göre Tanı
A. Sosyal ortamlarda yada performans gerektiren durumlarda veya tanımadık insanlar önünde ortaya çıkan belirgin ve inatçı korku. Kişi aşağılanmasına veya utanmasına neden olacak biçimde davranacağından yada kaygı belirtileri göstereceğinden korkar.
B. Korkulan toplumsal durumla karşılaşma hemen her zaman kaygı doğurur, bu da duruma bağlı ya da durumsal olarak yatkınlık gösterilen bir panik atağı biçimini alabilir.
C. Kişi,korkusunun aşırı yada anlamsız olduğunu bilir.
D. Korkulan toplumsal ya da bir eylemin gerçekleştirildiği durumlardan kaçınılır ya da yoğun kaygı yada sıkıntıyla bunlara katlanılır.
E. 18 yaşının altındakilerde süresi en az 6 aydır.
F. Korku ya da kaçınma bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir ilaç, tedavi için kullanılan bir ilaç) ya da genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir ve başka bir mental bozuklukla daha iyi açıklanmaz.
G. Genel tıbbi bir durum ya da başka bir mental bozukluk varsa bile A tanı ölçütünde sözü edilen korku bununla ilişkisizdir.
Kimlerde Görülür?
Sosyal fobinin tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu bilmeme ve bozukluğu kişiliklerinin bir parçası olarak görme anlayışından dolayı, belirtiler başladıktan 15 - 20 yıl sonra doktora başvururlar. Sosyal fobi, genellikle ergenlik yıllarında ( 13 - 24 yaşları arasında ) başlar. 25 yaşından sonra başlayan sosyal fobi vakası çok nadirdir. Kadınlarda 1.5 - 2 kat daha fazla görülür. Ama sosyal fobi yüzünden doktora başvuranlar daha çok erkeklerdir.
Sosyal Fobi Tipleri
1-Performans Tipi: Toplulukta konuşma, sınıfta sesli okuma, sorulara cevap verme vb. performans gerektiren durumlarda görülen tiptir.
2-Etkileşimsel Tip: Sohbete katılma, konuşma, parti gibi etkinliklerine katılma vb. başkalarıyla etkileşim halinde olmayı gerektiren durumlarda görülen tiptir.
3-Yaygınlaşmış Tip: Yukarıdaki tiplerin karışımının kronikleşmiş halidir. Depresyon ve alkolizmle birlikte sık görülür.
Nedenleri
Bir çocuğun içinde "sen değersizsin, dövülecek bir nesnesin, sevilmeye layık değilsin" mesajının yer etmesi için, ezilmesi, dövülmesi veya aşağılanıp küçük görülmesi gerekir. Korku merkezli bir disiplin anlayışı ile yetiştirilen, alay edilen ve kendisini ezilmiş hisseden kişi, insanlarla iletişim kurarken rahat davranmakta zorlanır ve çekingen bir kimliğe bürünebilir. Bu nedenle, ebeveynlerin aşırı disiplinli olması ve ailenin işbirliğinden uzak tutumlarının olması en önemli sosyal fobi nedenleri arasındadır. Yakın akrabaları arasında sosyal fobili kişi olanların, bu hastalığa yakalanma riski olmayanlara göre biraz daha yüksektir. Genellikle kendine güven duymayan, utangaç, çekingen, reddedilmeye çok duyarlı kişilerde sık görülür. Araştırıldığında, beyin faaliyetlerinde bir bozukluk olduğu görülür.
Sosyal Fobi Beraberinde Görülebilecek Diğer Psikiyatrik Durumlar
*Panik bozukluğu,
*Depresif bozukluklar,
*Alkol-madde kullanım bozuklukları,
*Obsesif kompulsif bozukluk,
*Somatoform bozukluklar,
*Çekingen kişilik bozukluğu.
Tedavi
Sosyal fobi günümüzde oldukça iyi tedavi edilen bir hastalıktır. Sosyal fobinin tedavisinde ki silahlarımız şunlardır:
1-İlaç Tedavisi: Günümüzde sosyal fobi tedavisinde oldukça etkili olan, bağımlılık yapmayan, uyku-sersemlik gibi yan etkilere yol açmayan ve kalıcı düzelme sağlayabilen birtakım ilaçlar vardır. İyi bir ilaç tedavisiyle kimi zaman psikoterapiye dahi gerek kalmadan kişi dertlerinden kurtulmaktadır.
2-Psikoterapi: Sosyal fobi tedavisinde oldukça etkilidir. Sosyal fobiklerde genellikle “bilişsel-davranışçı terapi” denilen psikoterapi yöntemi uygulanmaktadır. “Korkulan duruma kademeli olarak maruz bırakma tekniği” uygulanır. Kaygı duyguların ve kaygıya karşı bedensel tepkileri tanıma, kaygı doğuran durumlardaki zihniyeti ortaya koyma, başa çıkma stratejileri geliştirme, self - değerlendirme ve self – pekiştirme, kendi kendini eğitme ve gerçekçi beklentiler geliştirme gibi bilişsel teknikler ve model olma, üstüne gitme, rol oynama, gevşeme eğitimi ve pekiştirme gibi davranışçı teknikler kullanılır. Ayrıca sosyal etkileşimi başlatma, sohbet başlatma ve sürdürme, girişkenlik eğitimi ve sürekli pratik yapma gibi sosyal beceri eğitimleri uygulanır. Girişimciliği ödüllendirme / kaygıyı söndürme stratejileri, ebeveynin duygusal ve kaygılı tepkilerini değerlendirme, iletişim ve problem çözme ve ebeveyn eğitimi gibi aile tedavileri de faydalıdır.
3-Hipnoterapi
4-Gevşeme Egzersizleri
5-Grup Terapisi: Akran desteğini oluşturma, model olma, pekiştirici fırsatlar, kaynakları paylaşma ve yardım etme davranışları gibi grup terapisi teknikleri kullanılır.
ÇEKİNGEN KİŞİLİK BOZUKLUĞU
Sosyal fobiyle aynı kategoridedir. Sosyal becerilerde yetersizlik inancı, kendine güven eksikliği, düşük özsaygı, kabul göreceğinden emin olmadıkça sosyal ilişkiye girmekten kaçınma gibi belirtileri içerir.
Son olarak sosyal fobili kişilere tavsiyem; korkularınızı kabullenin. Korktuğunuz için kendinizi asla suçlamayın ama aynı zamanda cesur olun. Unutmayın, cesaret korkusuzluk değil, korkuya rağmen korkulan şeyin üzerine gidebilme gücüdür.
Sosyal Fobi Nedir?
I960'lı yılların başında sosyal fobi terimi ilk kez kullanılmaya başlandığında nadir görülen bir rahatsızlık olarak düşünülmekteydi. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar sayesinde hekimlerce tanınabilirliğinin de artmasıyla görülme sıklığının yüzde 9-16 oranında olduğu tahmin ediliyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde ; en sık karşılaşılan üçüncü psikiyatrik bozukluk olarak sosyal fobi gösteriliyor.
Sosyal fobi oldukça sık görülen ve kısıtlayıcı bir bozukluktur. (Başlangıçta 'hastalık'
kelimesi yanlış olarak seçildi, psikiyatride rahatsızlıkların laboratuvar modeli oluşturulamadığından hastalık kavramı da kullanılamıyor.)Sosyal fobi sık görülmekle birlikte, bu bozuklukla ilgili tedavi başvurusunun oldukça düşük olduğunu görüyoruz; Hastaların ancak yüzde 25'i sosyal fobi sebebiyle tedavi başvurusunda bulunuyorlar. Erken yaşlarda başlayan bir bozukluk olduğu için tedavi edilmediği takdirde kişiyi gençlik dönemlerinde etkiliyor, kapasitesini kısıtlıyor ve yaşam boyu da olumsuz etkisini sürdürüyor. 1960'lı yılların başında sosyal fobi terimi ilk kez kullanılmaya başlandığında nadir görülen bir rahatsızlık olarak düşünülmekteydi. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar sayesinde hekimlerce tanınabilirliğinin de artmasıyla görülme sıklığının yüzde 9-16 oranında olduğu tahmin ediliyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde en sık karşılaşılan üçüncü psikiyatrik bozukluk olarak sosyal fobi gösteriliyor.
Sosyal fobi nedir?
Sosyal fobinin temel özellikleri şunlar:
* Sosyal ortamlarda davranışlarının başkaları tarafından incelenme altında tutulduğu korkusu.
* Performans gösterilmesi gereken, utanç doğurabilecek yada gurur incitebilecek durumlarda belirgin ve sürekli korku,
* Korkulan durumlardan sürekli kaçınma davranışı.
Sosyal fobisi olan insanların bir çok sosyal ortamda yaşadıkları olumsuz değerlendirme korkusu, durumun gerektirdiğinden daha yoğun ortaya çıkar.
Bozukluk iki şekilde görülüyor:
a) ; ; ; ; ; Genel : Korkular hemen tüm sosyal durumlar için geçerli.
b) ; ; ; ; ; ; Özel: ; ; Sadece özel durumlarda (örneğin imza atmak) ortaya çıkıyor.
'Sosyal fobi kaçınma’;yı ; tetikleyen durumlardan bazıları;
o Yabancı kişilerle tanıştırılmak.
o Yönetici konumdaki kişilerle konuşmak.
o Telefon etmek
o Misafir kabul etmek
o Bir iş yaparken seyredilmek.
o ilgi odağı olmak.
o Toplulukta yemek yemek.
o Toplulukta konuşma yapmak.
o Başkalarının önünde yazı yazmak.
o Karşı cins ilişkileri.
Kişiler korkulan durumlarla karşılaştıklarında çarpıntı, nefes darlığı, titreme, terleme, kas gerginliği, yüz kızarması, boğaz kuruması, sıcak-soğuk basması gibi belirtiler yaşıyorlar. Bu belirtilerin çevreden farkedilme endişesi korkularını daha da artırıyor ve bu korku veren ortamlara girmekten kaçınıyorlar. Korkulan ortamlardan kaçındıkça da korkuları daha da büyüyor ve bir kısır döngü oluşuyor.
Başlama yaşı
Sosyal fobi genellikle çok erken yaşlarda ortaya çıkma eğilimi gösterir. Sosyal fobi bozukluğuna yakalananların yüzde 40'ında 10 yaşından önce, yüzde 95'inde ise 20 yaşından önce sorunların başladığı görülmektedir. Başlama yaşının erken dönemlerde olması ciddi gelişme sorunlarını beraberinde getirir.
Ekonomik durum
Yol açtığı sınırlamalar nedeniyle sosyal fobisi olan insanların ekonomik durumları da genellikle kapasitelerine kıyasla beklenenden bozuktur. Çünkü bu insanlar iş ortamında da benzer korkular yaşadıklarından kendilerini göstermezler, verimleri ve dolayısıyla kazançları da düşük olur.
Evlilik durumu
Sosyal fobisi olan bu bireyin diğer insanlarla olan ilişkileri üzerinde ne denli olumsuz etkilerde bulunabileceğinin bir göstergesi de bu kişilerin sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldıklarında bir eşle yaşama sıklıklarının önemli ölçüde düşük olması.
Sosyal fobinin getirdiği zorluklar
Sosyal fobisi olanlar, nüfus çoğunluğuna göre genellikle şu açılardan farklılıklar gösteriyor:
. Yalnız yaşama oranları yüksek
. Eğitim seviyeleri düşük.
. iş hayatları inişli çıkışlı.
. Ekonomik açıdan daha kötü durumda.
. Başka psikiyatrik rahatsızlıklar görülme sıklığı yüksek.
. intihar etme oranları yüksek.
. Sosyal açıdan yalıtılmış durumdalar.
Sosyal fobi özellikle okul çağındaki çocuklarda yıkıcı bir hastalık. Okul doğal olarak sosyal bir ortam ve beklenebileceği gibi sosyal fobisi ; olan çocuklar için zorlandıkları bir süreç oluşturuyor. Bu çocukların yarısında korkuya bağlı okulu reddetme durumu ortaya çıkar ve sonuçta okul performansı ciddi bir şekilde bozulur. Sosyal fobisi olan çocuklar tedavi edilmediklerinde, sosyal ilişkileri normalden daha zayıf, iş ile ilgili sorunları olan ve farklı psikiyatrik sorunlara sahip erişkinler haline gelebilirler.
Sosyal fobinin tedavisi
İlaç ve psikolojik tedavilerin erkenden uygulanması sosyal fobiye bağlı ciddi sorunların gelişimini engeller. Bu sebeple sosyal fobi teşhisi konması ve etkili tedavilerin devreye sokulması çok büyük önem taşıyor. Sosyal fobi bozukluğu olanların çoğu "sosyal fobi"yi daha önce hiç duymamıştır. Durumlarının utangaçlıktan kaynaklandığını düşündüklerinden tedavi için başvuru ; oranlarının da düşük olduğunu görüyoruz.
Sosyal fobinin ilaç tedavisi antidepresan ; ; denilen ilaç grubu ile gerçekleştiriliyor.Bu grup ilaçların bağımlılık yapma etkisi yoktur. Bu ilaçlar sanıldığının ; aksine günlük kullanımları sırasında uyuşukluk, sersemlik, unutkanlık gibi olumsuz etkilere yol açarak kişinin etkinliğini olumsuz etkilemezler.
Antidepresanlarla tedavi başarısının oldukça yüksektir. En az 6-12 ay sürmesi gereken tedavide ilaç tedavisinin yanısıra ; psikolojik tedavilerinde devreye ; sokulması, tedavi başarısını daha da arttırmaktadır.
Psk. Dnş. Sedat KAVAL
Kaynak:http://www.psikologum.com
Kaynak:http://www.psikologum.com
Sosyal Fobili-Yeni Blogunuz
Herkese Merhaba.Yakında bu blogda sosyal fobi ile ilgili herşeyi bulabileceksiniz.
Kaydol:
Yorumlar (Atom)